BHMS — buxgalteriya hisobining milliy standartlari

Har bir standartni bosing — qisqacha mazmuni, asosiy qoidalari, schyotlari va MHMSga o'tishdagi o'rni ochiladi.

1Moliyaviy hisobotni taqdim etish va hisob siyosatiYangi tahrir 2025-yil 1-yanvardan (eski 1, 3, 14, 15-sonlar o'rniga)

Moliyaviy hisobot qanday tarkibda va qaysi tamoyillar asosida tuzilishini hamda korxona hisob siyosatini qanday belgilashini tartibga soladi.

Asosiy qoidalar

To'liq hisobot to'plami: buxgalteriya balansi, moliyaviy natijalar, pul oqimlari, xususiy kapital to'g'risidagi hisobotlar va izohlar.
Hisob siyosatini korxona rahbari tasdiqlaydi va u yildan yilga izchil qo'llanadi.
Asosiy tamoyillar: uzluksizlik (faoliyat davom etadi deb hisoblash) va hisoblash usuli (operatsiya sodir bo'lgan davrda aks ettirish).
Hisob siyosatidagi o'zgarishlar va o'tgan davr xatolari izohlarda ochib beriladi.

MHMSga o'tishdaMoliyaviy hisobotni taqdim etish; hisob siyosati, hisob baholari va xatolar (2-sonli MHMS 2027-yil 1-yanvardan)

2Asosiy xo'jalik faoliyatidan olinadigan daromadlarYangi tahrir 2024-yil 7-avgustdan

Tovar sotish, ish bajarish va xizmat ko'rsatishdan tushgan daromad qachon va qanday summada tan olinishini belgilaydi.

Asosiy qoidalar

Daromad tovarga egalik huquqi va xavflar xaridorga o'tganda yoki xizmat ko'rsatilganda tan olinadi.
Daromad summasi va unga tegishli xarajatlar ishonchli baholanishi kerak.
QQS va aksiz daromad tarkibiga kirmaydi — ular budjet oldidagi majburiyat.
Daromad va unga bog'liq tannarx bir davrda aks ettiriladi.

Asosiy schyotlar9010–9050 (sotishdan daromadlar), 9110–9150 (sotilgan mahsulot tannarxi), 4010 (xaridorlar qarzi)

MHMSga o'tishdaDaromadlarni tan olish (17-son BHMS bilan birga)

4Tovar-moddiy zaxiralar

Xomashyo, materiallar, tovarlar, tayyor mahsulot va tugallanmagan ishlab chiqarish hisobini tartibga soladi.

Asosiy qoidalar

Zaxiralar tannarx bo'yicha kirim qilinadi: xarid narxi, transport, boj va qoplanmaydigan soliqlar.
Hisobdan chiqarishda hisob siyosatida tanlangan usul qo'llanadi, masalan FIFO yoki o'rtacha tannarx.
Balansda zaxiralar tannarx va sof sotish qiymatining kichigi bo'yicha ko'rsatiladi.
Kirim va chiqim hujjatlari bilan rasmiylashtiriladi, davriy inventarizatsiya o'tkaziladi.

Asosiy schyotlar1000 (materiallar), 2000 (asosiy ishlab chiqarish), 2800 (tayyor mahsulot), 2900 (tovarlar)

MHMSga o'tishdaTovar-moddiy zaxiralar (4 va 19-son BHMS o'rniga)

5Asosiy vositalarYangi tahrir 2025-yil 1-yanvardan

Bino, uskuna, transport, mebel kabi uzoq muddat foydalaniladigan moddiy aktivlar hisobini tartibga soladi.

Asosiy qoidalar

Asosiy vosita — bir yildan ortiq foydalaniladigan moddiy aktiv. Qiymat bo'yicha mezonni rahbar hisob siyosatida belgilaydi.
Amortizatsiya obyekt asosiy vositalar tarkibiga qabul qilinib, ishga tushirilgan sanadan boshlanadi; oylik summa yillik summaning 1/12 qismi.
Usullar: to'g'ri chiziqli, bajarilgan ish hajmi, ikki baravar kamayib boruvchi qoldiq, yillar yig'indisi.
Keyingi baholash: boshlang'ich qiymat yoki qayta baholash modeli. Yer va to'liq eskirgan obyektlar amortizatsiya qilinmaydi.

Asosiy schyotlar0100 (asosiy vositalar), 0200 (eskirish), 0800 (kapital qo'yilmalar)

MHMSga o'tishdaAsosiy vositalar

Amortizatsiya kalkulyatori →

6Ijara hisobi

Mulkni ijaraga beruvchi va ijaraga oluvchida ijara operatsiyalarining hisobini tartibga soladi.

Asosiy qoidalar

Ijara ikki turga bo'linadi: moliyaviy ijara (lizing) va operativ ijara.
Moliyaviy ijarada aktiv ijaraga oluvchi balansida, kelgusi to'lovlar esa majburiyat sifatida ko'rsatiladi.
Operativ ijarada mulk ijaraga beruvchi balansida qoladi, ijaraga oluvchi to'lovlarni xarajat sifatida tan oladi.
Ijara shartlari shartnoma asosida aniqlanadi va izohlarda ochib beriladi.

Asosiy schyotlar0310 (moliyaviy ijaraga olingan AV), 001 (operativ ijaraga olingan AV, balansdan tashqari)

MHMSga o'tishdaIjara

7Nomoddiy aktivlarYangi tahrir 2024-yil 12-avgustdan

Dasturiy ta'minot, litsenziya, tovar belgisi, patent kabi jismoniy shakli bo'lmagan aktivlar hisobini tartibga soladi.

Asosiy qoidalar

Nomoddiy aktiv — identifikatsiya qilinadigan, jismoniy shakli bo'lmagan va bir yildan ortiq foydalaniladigan aktiv.
Dastlab tannarx bo'yicha kirim qilinadi: xarid narxi va foydalanishga tayyorlash xarajatlari.
Foydali xizmat muddati davomida amortizatsiya qilinadi.
Korxonaning o'zi yaratgan obro'si (gudvill) nomoddiy aktiv sifatida tan olinmaydi.

Asosiy schyotlar0400 (nomoddiy aktivlar), 0500 (nomoddiy aktivlar amortizatsiyasi)

MHMSga o'tishdaNomoddiy aktivlar (7 va 11-son BHMS o'rniga)

8Konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobot va sho''ba korxonalarga investitsiyalarYangi tahrir 2024-yil 26-iyuldan

Bosh korxona va uning nazoratidagi sho''ba korxonalar guruhi uchun yagona hisobot tuzish tartibini belgilaydi.

Asosiy qoidalar

Bosh korxona nazorat qiladigan barcha sho''ba korxonalar bilan birgalikda konsolidatsiyalashgan hisobot tuzadi.
Guruh ichidagi operatsiyalar, qarzlar va foydalar chiqarib tashlanadi.
Nazoratsiz ulush (boshqa egalar ulushi) alohida ko'rsatiladi.
Bosh korxonaning alohida hisobotida sho''ba korxonaga investitsiya alohida baholanadi.

Asosiy schyotlar0600 guruhi (uzoq muddatli investitsiyalar)

MHMSga o'tishdaKonsolidatsiyalangan va alohida moliyaviy hisobot

9Pul oqimlari to'g'risidagi hisobot

Hisobot davrida pul mablag'lari qayerdan kelib, qayerga sarflanganini ko'rsatuvchi hisobotni tartibga soladi.

Asosiy qoidalar

Pul oqimlari uch faoliyat turiga bo'linadi: operatsion, investitsion va moliyaviy.
Hisobot to'g'ridan-to'g'ri yoki bilvosita usulda tuzilishi mumkin.
Valyutadagi pul oqimlari to'lov sanasidagi kurs bo'yicha qayta hisoblanadi.
Davr boshi va oxiridagi pul qoldiqlari balans bilan mos kelishi kerak.

Asosiy schyotlar5010 (kassa), 5110 (hisob-kitob schyoti), 5210 (valyuta schyoti)

MHMSga o'tishdaPul mablag'lari harakati to'g'risidagi hisobot

10Davlat subsidiyalari va davlat yordamiYangi tahrir 2024-yil 25-iyuldan

Davlatdan olingan subsidiya, grant va boshqa yordamlarning hisobini tartibga soladi.

Asosiy qoidalar

Subsidiya uning shartlari bajarilishiga va mablag' olinishiga asosli ishonch bo'lganda tan olinadi.
Aktiv olish uchun berilgan subsidiya kelgusi davr daromadi sifatida aktivning foydali muddati davomida tan olinadi.
Xarajatlarni qoplash uchun berilgan subsidiya o'sha xarajatlar bilan bir davrda daromadga olinadi.
Olingan davlat yordamining turi va shartlari izohlarda ochib beriladi.

Asosiy schyotlarKelgusi davr daromadlari va boshqa daromadlar schyotlari

MHMSga o'tishdaDavlat subsidiyalari va davlat yordami

11Ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlanmalari xarajatlariYangi tahrir 2024-yil 26-iyuldan

Yangi mahsulot, texnologiya yoki dastur yaratish bilan bog'liq xarajatlar hisobini tartibga soladi.

Asosiy qoidalar

Tadqiqot bosqichidagi xarajatlar sodir bo'lgan davr xarajati sifatida tan olinadi.
Ishlanma bosqichidagi xarajatlar standart shartlari bajarilsa nomoddiy aktiv sifatida kapitallashtiriladi.
Kapitallashtirilgan summa foydali muddat davomida amortizatsiya qilinadi.
Tadqiqot va ishlanma bosqichlarini ajratib bo'lmasa, xarajatlar davr xarajati hisoblanadi.

Asosiy schyotlar0400 (nomoddiy aktivlar), 9400 (davr xarajatlari)

MHMSga o'tishdaNomoddiy aktivlar

12Moliyaviy investitsiyalarYangi tahrir 2024-yil 18-iyuldan

Boshqa korxonalar ustav kapitaliga qo'yilmalar, qimmatli qog'ozlar va berilgan qarzlar hisobini tartibga soladi.

Asosiy qoidalar

Investitsiyalar qisqa muddatli (bir yilgacha) va uzoq muddatli turlarga bo'linadi.
Dastlab tannarx bo'yicha, ya'ni sotib olish uchun to'langan summa va bevosita xarajatlar bilan kirim qilinadi.
Hisobot sanasida investitsiyalar hisob siyosatida belgilangan tartibda qayta baholanishi mumkin.
Investitsiyalardan olingan dividend va foizlar moliyaviy faoliyat daromadi sifatida tan olinadi.

Asosiy schyotlar0600 (uzoq muddatli investitsiyalar), 5800 (qisqa muddatli investitsiyalar), 9520–9530 (dividend va foiz daromadlari)

MHMSga o'tishdaMoliyaviy instrumentlar

16Shartli faktlar va hisobot sanasidan keyingi hodisalarYangi tahrir 2024-yil 3-avgustdan

Hisobot sanasidan keyin, lekin hisobot tasdiqlanguncha ro'y bergan hodisalar va noaniq holatlarning hisobini tartibga soladi.

Asosiy qoidalar

Hisobot sanasida mavjud bo'lgan holatni tasdiqlovchi hodisalar hisobot raqamlariga tuzatish kiritadi (masalan, sud qarori).
Hisobot sanasidan keyin yuzaga kelgan yangi holatlar faqat izohlarda ochib beriladi.
Ehtimoliy zarar ishonchli baholansa, hisobotda tan olinadi; aks holda izohda yoziladi.
Ehtimoliy daromad hisobotda tan olinmaydi.

MHMSga o'tishdaHisobot sanasidan keyingi hodisalar

17Kapital qurilish pudrat shartnomalariYangi tahrir 2024-yil 24-iyuldan

Qurilish tashkilotlarida uzoq muddatli pudrat shartnomalari bo'yicha daromad va xarajatlar hisobini tartibga soladi.

Asosiy qoidalar

Daromad va xarajatlar ishlarning bajarilish darajasiga qarab tan olinadi.
Bajarilish darajasi bajarilgan ishlar hajmi yoki sarflangan xarajatlar ulushi bo'yicha aniqlanadi.
Shartnoma bo'yicha kutilayotgan zarar darhol xarajat sifatida tan olinadi.
Buyurtmachidan olingan bo'naklar daromad emas, majburiyat hisoblanadi.

Asosiy schyotlar2000 (tugallanmagan ishlab chiqarish), 4010 (xaridorlar qarzi), 6310 (olingan bo'naklar)

MHMSga o'tishdaDaromadlarni tan olish

19Inventarizatsiyani tashkil etish va o'tkazishYangi tahrir 2024-yil 12-avgustdan

Aktiv va majburiyatlarning haqiqiy mavjudligini tekshirish tartibini belgilaydi.

Asosiy qoidalar

Inventarizatsiya yillik moliyaviy hisobot tuzishdan oldin majburiy o'tkaziladi.
Moddiy javobgar shaxs almashganda, o'g'irlik, yong'in yoki tabiiy ofatda va korxona tugatilganda ham majburiy.
Natijalar inventarizatsiya dalolatnomasi va solishtirma qaydnomada rasmiylashtiriladi.
Kamomad aybdor shaxsdan undiriladi yoki xarajatga olinadi; ortiqcha chiqqan qiymatliklar daromadga kirim qilinadi.

Asosiy schyotlar5900 (kamomad va zararlar), 4730 (moddiy zararni qoplash bo'yicha qarz), 9390 (boshqa operatsion daromadlar)

MHMSga o'tishdaTovar-moddiy zaxiralar

20Kichik tadbirkorlik subyektlarida soddalashtirilgan hisob

Kichik korxonalar uchun buxgalteriya hisobini soddalashtirilgan tartibda yuritish qoidalarini belgilaydi.

Asosiy qoidalar

Kichik tadbirkorlik subyektlari soddalashtirilgan schyotlar va hisobot shakllaridan foydalanishi mumkin.
Ayrim baholash va ochib berish talablari yengillashtirilgan.
Soddalashtirilgan tartibni qo'llash hisob siyosatida belgilanadi.
Tartib faqat standartdagi mezonlarga mos keladigan subyektlarga tegishli.

Asosiy schyotlar21-son BHMSdagi schyotlarning qisqartirilgan to'plami

MHMSga o'tishdaKichik tadbirkorlik subyektlarida soddalashtirilgan hisob

21Buxgalteriya hisobi schyotlari rejasi va qo'llash yo'riqnomasi

Barcha xo'jalik yurituvchi subyektlar uchun yagona schyotlar rejasini va har bir schyotni qo'llash tartibini belgilaydi.

Asosiy qoidalar

0100–0900 — uzoq muddatli aktivlar.
1000–5900 — joriy aktivlar: zaxiralar, debitorlar, pul mablag'lari.
6000–7900 — majburiyatlar; 8300–8900 — xususiy kapital.
9000–9900 — daromad va xarajatlar; 001–012 — balansdan tashqari schyotlar.

Asosiy schyotlarBarcha schyotlar

MHMSga o'tishdaSchyotlar rejasi va uni qo'llash yo'riqnomasi

22Chet el valyutasida ifodalangan aktiv va majburiyatlarYangi tahrir 2025-yil 1-yanvardan

Valyutadagi operatsiyalar va valyutadagi aktiv hamda majburiyatlarni so'mda aks ettirish tartibini belgilaydi.

Asosiy qoidalar

Operatsiya amalga oshirilgan sanadagi Markaziy bank kursi bo'yicha so'mga qayta hisoblanadi.
Pul moddalari (valyuta schyoti, valyutadagi debitor va kreditorlar) hisobot sanasida qayta baholanadi.
Ijobiy kurs farqi daromad, salbiy kurs farqi xarajat sifatida tan olinadi.
Olingan va berilgan bo'naklar qayta baholanmaydi.

Asosiy schyotlar5210 (valyuta schyoti), 9540 (kurs farqidan daromad), 9620 (kurs farqidan zarar)

MHMSga o'tishdaChet el valyutasidagi operatsiyalar

23Qayta tashkil etishda moliyaviy hisobotYangi tahrir 2024-yil 5-avgustdan

Korxona qo'shilish, birlashish, bo'linish, ajralib chiqish yoki o'zgartirish yo'li bilan qayta tashkil etilganda hisobot tuzish tartibini belgilaydi.

Asosiy qoidalar

Qayta tashkil etish sanasigacha yakuniy, undan keyin esa dastlabki moliyaviy hisobot tuziladi.
Aktiv va majburiyatlar topshirish dalolatnomasi yoki ajratish balansi asosida o'tkaziladi.
Qayta tashkil etishdan oldin inventarizatsiya o'tkaziladi.
Huquqiy vorislik hujjatlarda aniq ko'rsatilishi kerak.

MHMSga o'tishdaQayta tashkil etishda moliyaviy hisobot

24Qarzlar bo'yicha xarajatlar

Olingan kredit va qarzlar bo'yicha foiz va boshqa xarajatlarning hisobini tartibga soladi.

Asosiy qoidalar

Qarz va kreditlar bo'yicha foizlar, odatda, sodir bo'lgan davr xarajati sifatida tan olinadi.
Malakali aktivni (masalan, uzoq quriladigan bino) yaratish uchun olingan qarz foizlari aktiv qiymatiga kiritilishi mumkin.
Kapitallashtirish aktiv foydalanishga tayyor bo'lganda to'xtatiladi.
Qo'llanilgan tartib hisob siyosatida belgilanadi va izohlarda ochiladi.

Asosiy schyotlar9610 (foizlar ko'rinishidagi xarajatlar), 6810/7810 (qisqa va uzoq muddatli kreditlar)

MHMSga o'tishdaQarzlar bo'yicha xarajatlar

Bu sahifada standartlarning qisqacha mazmuni berilgan. Amaliy qaror qabul qilishdan oldin rasmiy matnni lex.uz da tekshiring.

BHMSdan MHMSga o'tish

2025-yil 15-sentyabrdagi PQ–282 qarori asosida Iqtisodiyot va moliya vazirligi xalqaro standartlar (MHXS) asosida yangi moliyaviy hisobotning milliy standartlari — MHMSni ishlab chiqmoqda. Ular bosqichma-bosqich amaldagi BHMSlar o'rnini bosadi.

Jami 30 dan ortiq MHMS loyihasi rejalashtirilgan: asosiy qismi 2026-yilda, qolgani 2027-yilda ishlab chiqiladi.
Hisob siyosati va hisob baholariga oid 2-sonli MHMS 2026-yil 11-aprelda ro'yxatdan o'tgan va 2027-yil 1-yanvardan kuchga kiradi.
Moliyaviy hisobotning konseptual asoslari 2026-yil 10-iyunda tasdiqlangan, 2027-yil 1-yanvardan amal qiladi.
2026-yil 27-oktyabrda 9 ta yangi loyiha muhokamaga qo'yildi: tovar-moddiy zaxiralar, asosiy vositalar, nomoddiy aktivlar, daromadlar, pul oqimlari, valyuta operatsiyalari va boshqalar.

Har bir standart kartasidagi «MHMSga o'tishda» qatorida uning o'rniga qaysi yangi standart kelishi ko'rsatilgan.

Ko'p beriladigan savollar

BHMS nima?

BHMS — O'zbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standartlari. Ular korxonalar buxgalteriya hisobini qanday yuritishi va moliyaviy hisobotni qanday tuzishini belgilaydi.

MHMS nima va qachon kuchga kiradi?

MHMS — moliyaviy hisobotning milliy standartlari. Ular xalqaro standartlar (MHXS) asosida ishlab chiqilmoqda va BHMS o'rnini bosadi. Birinchilari 2027-yil 1-yanvardan bosqichma-bosqich kuchga kiradi.

Qaysi BHMSlar yangilangan?

2024–2025-yillarda 13 ta standart yangi tahrirda qabul qilingan, jumladan 1, 2, 5, 7, 8, 10, 11, 12, 16, 17, 19, 22 va 23-son BHMSlar.

BHMSning rasmiy matnini qayerdan topaman?

Barcha standartlarning rasmiy va amaldagi matnlari lex.uz milliy qonunchilik bazasida joylashgan.

Hisob-kitob ham, butun buxgalteriya ham — bizda

Soliq hisobotlari, ish haqi, 1C bazasi va akt sverkalarni to'liq yuritamiz. Narxni bepul hisoblab beramiz.

Ariza qoldirish